Về thăm làng nghề mộc mỹ nghệ Sơn Đồng – Hoài Đức, Hà Nội

Đến huyện Hoài Đức, Hà Nội, bạn sẽ thấy một làng nghề mộc mỹ nghệ nổi tiếng với đồ thờ cúng bằng gỗ. Với lịch sử hình thành hơn 800 năm, làng nghề Sơn Đồng...

Đến huyện Hoài Đức, Hà Nội, bạn sẽ thấy một làng nghề mộc mỹ nghệ nổi tiếng với đồ thờ cúng bằng gỗ. Với lịch sử hình thành hơn 800 năm, làng nghề Sơn Đồng đã đạt được những tinh hoa cao quý trong sản xuất đồ thờ thủ công mỹ nghệ. Đây được xem như là một "thiên đường" về đồ thờ cúng và đồ chạm khắc thủ công, được biết đến bởi khách hàng trên toàn quốc. Không chỉ cung cấp các sản phẩm làm sẵn cho du khách, người thợ mộc Sơn Đồng còn nhận các đơn đặt hàng theo yêu cầu, không giới hạn bởi khuôn mẫu. Điều này thực sự thể hiện cái tài tình của những nghệ nhân nơi đây.

1. Giới thiệu làng nghề đồ gỗ mỹ nghệ Sơn Đồng

— Vị trí địa lý

Sơn Đồng nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 20km theo hướng Tây Bắc. Từ Bờ Hồ, đi theo hướng Cửa Nam, rồi qua các tuyến đường Trần Phú, Kim Mã, Cầu Giấy, thẳng lên quốc lộ 32 đến ngã tư Trôi. Từ ngã tư thị trấn Trạm Trôi, đi vào khoảng gần 2km là du khách đã đặt chân tới làng nghề mỹ nghệ Sơn Đồng. Nơi đây được coi như "thế giới" của những tượng Phật và đồ thờ. Khung cảnh xã Sơn Đồng ngày nay hết sức sầm uất, không khác gì một thị trấn ở phố huyện, với không khí nhộn nhịp và vội vã, các nhà hàng, dịch vụ kinh doanh và biển hiệu công ty san sát hai bên đường.

— Lịch sử làng nghề

Theo truyền thống, làng nghề Sơn Đồng đã hình thành và phát triển được hàng ngàn năm, kể từ khi văn hoá Phật giáo được truyền bá vào Việt Nam. Trong thời kỳ phong kiến, làng nghề này có hàng trăm người thợ được phong Tước bá hộ kỹ nghệ (nay gọi là nghệ nhân). Các dấu ấn vật thể từ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội đều có đôi bàn tay tài hoa của người nghệ nhân Sơn Đồng tham gia như Văn miếu Quốc Tử Giám, Khuê Văn Các, đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc, chùa Một Cột và nhiều nơi khác.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ và thời kỳ bao cấp, nghề mộc Sơn Đồng cũng đã từng trải qua những khó khăn. Nhưng nhận thấy tầm quan trọng của nghề truyền thống này, các nghệ nhân Nguyễn Chí Dậu và Nguyễn Đức Cường đã khôi phục nghề vào năm 1983. Cụ Nguyễn Chí Dậu, nghệ nhân từ thời thuộc Pháp đã quyết định khôi phục nghề truyền thống bằng việc đứng ra tổ chức lớp học nghề chạm khắc gỗ và sơn mài, nhằm truyền nghề cho con cháu. Đến nay, việc truyền nghề của làng chủ yếu là gia truyền, qua sự truyền nghề trực tiếp từ cha sang con, không có tư liệu ghi chép. Nhưng nhờ vào lòng đam mê và tài năng của các thợ mộc Sơn Đồng, làng nghề này vẫn tồn tại và phát triển mạnh mẽ.

2. Sản phẩm nổi tiếng của làng nghề mộc mỹ nghệ Sơn Đồng

Người làng Sơn Đồng có kỹ thuật chạm khắc rất khéo léo. Nhưng giỏi nhất vẫn là kỹ thuật tạc tượng. Những bức tượng như tượng Đức Thánh Trần, Văn Thù Bồ Tát, Tam Thế Phật, Phật bà nghìn tay nghìn mắt, Phật Thích Ca, Phật A Di Đà, tượng ông Thiện, ông Ác, tượng La Hán, Kiệu bát cống, ô sa, cửa võng, và vô số loại đồ thờ thủ công mỹ nghệ khác đều được tạo ra ở đây.

Đồ thờ cúng ở làng nghề Sơn Đồng không chỉ đẹp về kỹ nghệ chế tác mà còn đẹp về màu sắc. Những bức hoành phi, câu đối, án gian, bàn thờ, sập thờ, chấp tải, cửa võng... đều được sơn son, thếp vàng, thếp bạc một cách tỉ mỉ và công phu.

3. Tìm hiểu quy trình chế tác

Sơn Đồng được biết đến với những sản phẩm đồ gỗ thờ cúng, nên quy trình chế tác ở đây cực kỳ công phu. Khâu chọn gỗ là khâu đầu tiên nhưng rất quan trọng. gỗ mít là nguyên liệu tốt nhất để đục tượng và làm đồ thờ, với gỗ dổi và gỗ vàng tâm. Người Sơn Đồng thường chọn gỗ mít từ các tỉnh như Thanh Hóa, Nghệ An, Thái Nguyên, Phú Thọ... Sau đó, gỗ sẽ được cắt theo khối hình tượng. Các phần chi tiết như đầu, mũi, trán, môi, tai sẽ được đục tiếp. Sau đó, người thợ sẽ phác thảo hình dáng chung từ đầu đến cuối. Rồi tiếp đó, người thợ sẽ đi đục vào từng bộ phận chi tiết nhỏ. Đây là khâu quan trọng nhất đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và tập trung của người thợ. Cuối cùng, các bộ phận chi tiết sẽ được gọt, lạo và đánh nhẵn.

Tiếp theo là khâu sơn tượng, cũng kỳ công không khác gì nghệ thuật làm vóc sơn mài. Đầu tiên, tượng sẽ được sơn bằng sơn trộn đất phù sa và sau đó sơn bằng sơn sống. Sau mỗi công đoạn, tượng sẽ được mài bằng đá và nước. Khi bề mặt tượng phẳng nhẵn và mọng lên, người thợ sẽ dùng một lớp sơn phủ lên. Nếu sơn còn dính, người ta sẽ dán vàng hoặc bạc lên. Quỳ là một loại bột từ vàng, bạc miết trên một tờ giấy mỏng. Để làm quỳ, người ta đem lá vàng hoặc lá bạc (loại cao tuổi) dát mỏng rồi dùng búa nện cho đến khi vàng hoặc bạc tan thành bột.

Làm tượng là khó nhất, người thợ phải thổi hồn vào từng bức tượng để tạo nên sự sống động. Bạn có thể dễ dàng nhận ra tượng này là ông tượng nào chỉ bằng cách nhìn. Người dân Sơn Đồng từ trẻ đến già đều có lòng thành kính với các tượng Phật và gọi tượng là Ông hoặc Ngài.

4. Các nghệ nhân trong làng nghề Sơn Đồng

Hiện nay, Sơn Đồng có 47 nghệ nhân được UBND thành phố Hà Nội và Trung ương Hội làng nghề Việt Nam phong tặng. Đặc biệt, ông Nguyễn Viết Thạnh - Chủ tịch Hội làng nghề xã Sơn Đồng đã được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.

Tổng kết

Tiếng thơm làng nghề Sơn Đồng đã vang danh khắp cả nước. Khi nhắc đến tượng Phật, người ta nghĩ ngay đến làng Sơn Đồng, và khi muốn mua đồ thờ cúng đẹp, chỉ cần đến làng Sơn Đồng là sẽ tìm được những sản phẩm ưng ý. Thành công đó là nhờ vào những ngày tháng làm việc miệt mài bên xưởng gỗ và lòng đam mê truyền thống của những người thợ Sơn Đồng. Những nghệ nhân này sẽ tiếp tục viết tiếp trang sử làng và làm rạng danh quê hương mình.

Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích nhất.

1