'Cây thuỳ dương' và sức quyến rũ lạ thường của tâm hồn Nga

Có lẽ không ai trong chúng ta lại chưa ít nhất một lần được nghe giai điệu dịu dàng và đậm đà chất Nga của bài hát "Cây thuỳ dương". Giai điệu ấy đã quá...

Cây thuỳ dương

Có lẽ không ai trong chúng ta lại chưa ít nhất một lần được nghe giai điệu dịu dàng và đậm đà chất Nga của bài hát "Cây thuỳ dương". Giai điệu ấy đã quá quen thuộc, đặc biệt với những người đã từng có những kỷ niệm với nước Nga.

Với người Nga, mặc dù đã hơn nửa thế kỷ trôi qua kể từ khi bài hát ra đời, "Cây thuỳ dương" vẫn luôn đi kèm với mỗi thế hệ, mang lại những cảm xúc tươi mới. Tuy nhiên, đối với không ít khán giả và người nghe ở Việt Nam, hình ảnh của cây thuỳ dương trong bài hát vẫn là một điều mơ hồ.

Buổi tối, bài hát dịu êm lan trên sông, Nhưng tia chớp xa xa lóe sáng trên nhà máy. Ở một nơi nào đó có chuyến xe hỏa đang chạy, phát ra những đốm lửa, Ở một nơi nào đó dưới bóng cây thanh lương trà có các chàng trai đang đợi tôi.

Ôi, cây thanh lương trà lá xoăn, Những cánh hoa trắng. Ôi, cây thanh lương trà yêu dấu, Tại sao em lại buồn? Chỉ có tiếng còi ngân dài vang trên mặt nước, Tôi đi đến chỗ cây thanh lương trà trên con đường nhỏ. Gió thổi qua tán lá xoăn đến chốn xa vời, Bên phải là mái tóc xoăn của anh thợ tiện, còn bên trái - anh thợ rèn. Ở nơi kia, trong phân xưởng, ta chỉ gặp nhau ngắn ngủi - nồng nàn, Mùa thu trôi trong bài hát sếu bay ngang trời. Nhưng theo con đường nhỏ, giữa hai trái núi, Chúng ta vẫn cùng nhau đi, ba người, đến chỗ cây thanh lương trà đến tận cuối cùng. Ai trong số họ khao khát hơn, nắm tay ai đây, Trái tim xốn xang khiến tôi không thể nhận ra nữa. Cả hai chàng trai đều dũng cảm, đều tốt cả hai, Cây thanh lương trà yêu dấu ơi, hãy mách dùm trái tim tôi.

Ôi cây thanh lương trà tán xoăn, Cả hai chàng đều tốt…

Cây thanh lương trà...

Chiêm ngưỡng thiên nhiên của nước Nga vào bất kỳ mùa nào trong năm, không ai có thể bỏ qua vẻ đẹp của một loài cây với những bông hoa trắng nhỏ xinh và những chùm trái tròn màu đỏ tươi, màu hồng và màu cam. Loài cây này đã được ghi vào thơ ca, nhạc hoạ và được xem như một phần không thể thiếu trong thiên nhiên, văn hóa và cuộc sống của dân tộc Xlavơ nói chung và người dân Nga nói riêng. Đó chính là cây thanh lương trà, tên tiếng Nga là riabina (рябина) - "nhân vật chính" trong bài hát tiếng Nga "Уральская рябинушка" (Cây thanh lương trà vùng Ural) mà các người yêu nhạc ở Việt Nam thường gọi đơn giản là "Cây thuỳ dương".

Trong tín ngưỡng cổ xưa, cây thanh lương trà được coi là loài cây sở hữu một sức mạnh ma thuật đặc biệt, giúp bảo vệ những người lính trong chiến trận, bảo vệ con người trước những ảnh hưởng của thế giới âm linh và giúp chống lại mọi phép ma thuật. Lá của cây thanh lương trà từng được dùng để tết thành những đôi giày dành cho cô dâu và chú rể trong ngày cưới. Theo quan niệm, nếu nhổ bỏ hoặc làm gãy cành cây thanh lương trà mọc trong sân nhà, thì đó là một điềm xấu. Nếu quan sát kỹ, bạn sẽ thấy phía dưới quả cây có hình dạng giống ngôi sao với năm cánh - đây là một trong những biểu tượng quan trọng nhất của đa thần giáo, là biểu tượng của sự bảo vệ và che chở.

Quả của cây thanh lương trà không chỉ đơn thuần để trang trí cho thiên nhiên, chúng còn được sử dụng để sản xuất nhuộm hữu cơ màu đỏ cho vải, sản xuất rượu, bia, mứt, thạch... Quả cây thanh lương trà rất giàu vitamin C, có hương vị chua nhẹ và hơi chát. Các bà nội trợ Nga khuyên rằng nếu bạn muốn dùng quả cây thanh lương trà như một món ăn, hãy giữ chúng trong ngăn đá tủ lạnh, bởi sau lần đông đá đầu tiên, hương vị chát sẽ giảm đáng kể.

Vào đầu mùa Hè, mùi thơm của hoa cây thanh lương trà có sức quyến rũ đặc biệt đối với các loại ong. Vào mùa Thu, lá cây chuyển sang màu vàng cam hoặc màu đỏ tươi, còn vào mùa Đông, khi hầu hết cây cối chỉ còn lại những cành khẳng khiu, thì những chùm quả thanh lương trà đỏ, hồng và vàng chính là những điểm nhấn khiến cho khung cảnh trái đất phủ một màu tuyết trắng trở nên sống động và hấp dẫn hơn. Cây thanh lương trà được xem là một trong những loại cây cảnh đặc biệt của thiên nhiên nước Nga. Có thể là vì cây thanh lương trà mang nhiều vẻ đẹp trong cả bốn mùa Xuân, Hạ, Thu và Đông, nên loại cây này đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo cho nhiều nghệ sĩ... Và hai tác giả của bài hát "Cây thuỳ dương" - nhạc sĩ Épgheni Rôđưghin và nhà thơ Mikhain Pilitren cũng không phải là ngoại lệ.

'Bài hát "Cây thuỳ dương" có sức quyến rũ lạ thường. Bạn có thể nghe một lần, hai lần... và vẫn muốn thưởng thức thêm! Rất nhiều nghệ sĩ nổi tiếng, dàn đồng ca và dàn nhạc lớn của Nga đã trình diễn bài hát này. Hãy thử nghe kỹ phần nhạc đệm, bạn sẽ nhận ra rằng nếu có tiếng đàn balalaika - một loại nhạc cụ dân tộc của Nga, thì sức cuốn hút của giai điệu bài hát sẽ tăng lên gấp đôi, sẽ vui nhộn hơn và gợi nhớ hình ảnh những chùm trái cây thanh lương trà nặng trĩu mà lay động trong gió và những lớp sóng lăn tăn chạy trên bề mặt những dòng sông uốn khúc quanh những cánh đồng bát ngát xanh tươi.

Sáng tác từ những năm 50 của thế kỷ trước, bài hát "Cây thuỳ dương" đã trở thành một trong những bài hát được hàng triệu người yêu thích. Không chỉ là giai điệu mà cả lời thơ đều thật đẹp. Nói về sự sống dài lâu của "Cây thuỳ dương", các nhà phê bình âm nhạc Nga cho rằng trong mọi thời đại, bài hát này không chỉ được cảm nhận bằng tâm hồn, mà cả trái tim của một dân tộc. Khi thưởng thức bài hát, người nghe dường như đang chiêm ngưỡng vẻ đẹp hùng vĩ và thơ mộng của thiên nhiên Nga, khơi gợi niềm tự hào dân tộc. Không ngẫu nhiên mà "Cây thuỳ dương" đã được đưa vào danh sách những kiệt tác âm nhạc Nga sống mãi với thời gian.

Về tên gọi "Cây thuỳ dương", có thể người dịch đặt mục đích để chọn một cái tên phù hợp với cách gieo vần trong thơ tiếng Việt. Tuy nhiên, điều này không quan trọng. Bạn có thể yêu thích một bài hát dù được thể hiện bằng một ngôn ngữ mà bạn không hiểu. Âm nhạc không bao giờ có giới hạn. Và bài hát "Cây thuỳ dương" cũng vậy. Giai điệu của nó vẫn không ngừng vang danh hôm qua, hôm nay và mãi mãi sau này. Một đất nước chỉ cần vài giai điệu như thế cũng đủ để cả thế giới nhớ tới và ngưỡng mộ.

Về tác giả bài "Cây thuỳ dương"

Evgheny Rodygin là một trong những nhà soạn nhạc nổi tiếng của Nga. Ông từng là người lính tiền tuyến, là nghệ sĩ nhân dân Nga và là công dân danh dự của vùng Sverdlovsk và Yekaterinburg. Đối với công chúng Việt Nam, Evgheny Rodygin được yêu mến qua bài hát "Cây thùy dương" / "Thanh lương trà Ural".

Ông sinh năm 1925 tại thành phố Chusovoy, thuộc khu vực Perm. Trong Chiến tranh Vệ quốc, Rodygin đã tham gia chiến đấu anh dũng, từ vị trí chiến sỹ cho đến cấp bậc sĩ quan cao cấp.

Sau chiến tranh, Rodygin tốt nghiệp Nhạc viện Ural. Sau đó, ông làm việc tại Dàn hợp xướng dân gian Nga của khu vực Ural. Ngoài bài hát "Cây thùy dương", trong thời gian này, ông đã viết nhiều bài hát khác nổi tiếng như "Điệu val Sverdlovsk", "Tuyết trắng"...

Năm 1999, Rodygin nhận được danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân Nga. Ông cũng là một công dân danh dự của vùng Sverdlovsk và Yekaterinburg. Năm 2020 được công bố là "Năm Rodygin" tại khu vực Ural, theo quyết định của Thống đốc Yekaterinburg Yevgeny Kuyvashev, nhằm vinh danh và "lan tỏa di sản sáng tạo của Rodygin".

Bài hát "Cây thùy dương" được Rodygin sáng tác năm 1953, khi ông làm việc với Đoàn ca nhạc dân tộc Nga vùng Ural. Tháng 11/1953, bài hát "Cây thùy dương" được biểu diễn bởi Đoàn ca nhạc dân tộc Ural tại Moskva và trở nên nổi tiếng.

Sau đó, bài hát này được ghi vào đĩa nhạc với số lượng lớn và được công chúng đón nhận. Không chỉ ở Liên Xô, bài hát đã lan tỏa ra khỏi biên giới, đến với khán giả ở nhiều nước trên thế giới như Pháp, Đan Mạch, Thụy Sĩ, Na Uy, Trung Quốc và Việt Nam.

"Cây thùy dương" là bài hát đặc trưng cho lối hát đồng ca vùng Ural của Nga. Bài hát được xem là một trong những giai điệu đẹp nhất trong nền âm nhạc Nga. Hình ảnh "cây thùy dương" (hay "Thanh lương trà") cũng tượng trưng cho đất nước và con người Nga, mang tính biểu tượng rất cao trong văn học và âm nhạc của Nga.

Vào năm 2020, nhạc sĩ Evgheny Rodygin qua đời tại Yekaterinburg, ở tuổi 95.

(Thông tin từ: http://redsvn.net/)

1